ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

 

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: JEAN BRUN

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΠΟΛΥ ΓΚΕΚΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΛΕΘΡΟΝ/ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

 

ΕΠΙΛΕΓΕΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ: ΜΥΚΟΝΙΑΤΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ

 

 

 

Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΔΑΡΕΙΟΣ, ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΥΣΤΑΣΠΟΥ, ΣΤΟΝ ΦΙΛΟΣΟΦΟ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟ ΤΟΝ ΕΦΕΣΙΟ, ΧΑΙΡΕ!

«Συνέθεσες ένα σύγγραμμα πάνω στη φύση, δύσκολο να το κατανοήσει και να το εξηγήσει κανείς. Μερικά αποσπάσματα του κειμένου, ερμηνευμένα σύμφωνα με τις εκφράσεις σου, φαίνονται να περικλείουν μια θεωρία του συνόλου του σύμπαντος, των φαινομένων που αγκαλιάζει και των θεϊκών κινήσεων που επιτελούνται εκεί^.  όμως τον περισσότερο καιρό ο νους αμφιταλαντεύεται, και ακόμη κι εκείνοι που έχουν περισσότερο μελετήσει το έργο σου, δεν μπορούν να διευκρινίσουν ακριβώς το νόημα των λόγων σου. Έτσι, ο βασιλεύς Δαρείος, γιος του Υστάσπου, επιθυμεί να σε ακροασθεί και να μυηθεί από σένα στην επιστήμη των Ελλήνων. Έλα λοιπόν το συντομότερο στο παλάτι μου. Οι Έλληνες γενικά, δεν απονέμουν στους σοφούς όλη την εκτίμηση που αξίζουν^. περιφρονούν τις ευγενείς διδασκαλίες τους, άξιες ωστόσο σοβαρής και προσεκτικής μελέτης. Κοντά σε μένα, αντίθετα, καμιά τιμή δεν θα σου λείψει^. θα βρίσκεις εδώ καθημερινά αξιοπρεπείς συζητήσεις, έναν αφοσιωμένο ακροατή που θα επιδιώκει να ρυθμίσει τη συμπεριφορά του πάνω στις διδαχές σου»

 

 

Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ Ο ΕΦΕΣΙΟΣ ΣΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΑ ΔΑΡΕΙΟ, ΓΙΟ ΤΟΥ ΥΣΤΑΣΠΟΥ, ΧΑΙΡΕ!

 «Όλοι οι άνθρωποι σήμερα απομακρύνονται από την αλήθεια και την δικαιοσύνη, ολοκληρωτικά^. δοσμένοι στη φιλοδοξία και τη δόξα, οι δύστυχοι ανόητοι! Για μένα που αγνοώ εντελώς το κακό, που δεν έχω σφοδρότερη επιθυμία από το να αποφύγω τον ενοχλητικό φθόνο και να ξεφύγω από την αλαζονεία της εξουσίας, δε θα πατήσω το πόδι μου στη γη των Περσών. Αρκούμαι στα λίγα και ζω κατά τα κέφια μου»

 

 

Ο ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝ

 

Ο άναξ, ου το μαντείον εστι το εν Δελφοίς, ούτε λέγει ούτε κρύπτει αλλά σημαίνει	Ο άρχοντας, που δικό του είναι το μαντείο των Δελφών, ούτε λέγει, ούτε κρύβει αλλά μονάχα σημαίνει
Ανήρ νήπιος ήκουσε, προς δαίμονος όκωσπερ παις προς ανδρός	Ο άνθρωπος νήπιο αποκαλείται απ’τη θεότητα όπως ακριβώς το παιδί απ’τον πατέρα
Ήθος γαρ ανθρώπειον μεν ουκ έχει γνώμας, θείον δε έχει	Το ανθρώπινο ον δεν κατέχει την αληθινή γνώση αλλά το θείο την κατέχει
Ψυχής πείρατα ιών ουκ αν εξεύροιο, πάσαν επιπορευόμενος οδόν. ούτω βαθύν λόγον έχει.	Τα πέρατα της ψυχής δε θα βρεις προχωρώντας όσο μακριά κι αν σε φέρει ο δρόμος σου. τόσο βαθύ λόγο περιέχει
Νόμος και βουλή πείθεσθαι ενός	Νόμος είναι και η πειθαρχία στη θέληση του ενός

  

 ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΡΙΣ

 

Πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστι, πάντων δε βασιλεύς και τους μεν θεούς έδειξε τους δε ανθρώπους, τους μεν δούλους εποίησε τους δε ελεύθερους	Ο πόλεμος είναι πατέρας όλων, όλων βασιλιάς. Άλλους ανέδειξε σε θεούς και άλλους σε ανθρώπους, άλλους έκανε δούλους και άλλους ελεύθερους
Και ο κυκεών διίσταται (μη) κινούμενος	Και ο κυκεώνας διαλύεται όταν δεν κινείται

 

 

Η ΑΡΜΟΝΙΑ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ

 

Το αντίξουν συμφέρον και εκ των διαφερόντων καλλίστην αρμονίαν (και πάντα κατ’έριν γίνεσθαι)	Το αντίθετο συγκλίνει, και από τις διαφορές (γεννιέται) η πιο όμορφη αρμονία, και τα πάντα γίνονται με τη διχόνοια
Αρμονίη αφανής φανερής κρείττων	Η αφανής αρμονία είναι καλύτερη από την φανερή
Οδός άνω και κάτω μία και ωυτή	Ο δρόμος που ανεβαίνει και ο δρόμος που κατεβαίνει είναι ένας και ο ίδιος δρόμος
Συνάψιες όλα και ούχ’όλα, συμφερόμενον, διαφερόμενον, συνάδον διάδον, και εκ πάντων εν και εξ ενός πάντα	Συνδέσεις όλα και όχι όλα, ομόνοια, διχόνοια, συμφωνία, ασυμφωνία: το Ένα γεννιέται απ’όλα και απ’το Ένα όλα
Ταυτό τ’ενί ζων και τεθνηκός και (το) εγρηγορός και καθεύδον και νέον και γηραιόν.  τάδε γαρ μεταπεσόντα εκείνα. έστι κακείνα πάλιν μεταπεσόντα ταύτα	Το ίδιο πράγμα υπάρχει σε μας, το ζωντανό και το πεθαμένο, το ξύπνιο και το κοιμισμένο, το νέο και το γερασμένο. Γιατί αυτά μεταβάλλονται σ’εκείνα και, αντίθετα, εκείνα μεταβάλλονται σ’αυτά
Και αγαθόν και κακόν (εν εστιν). Οι γουν ιατροί, φησίν ο Ηράκλειτος, τέμνοντες, καίοντες, πάντη βασανίζοντες κακώς τους αρρωστούντας επαιτέονται μηδέν άξιοι μισθόν λαμβάνειν παρά των αρρωστούντων, ταυτά εργαζόμενοι, τα αγαθά και τους νόσους	Το καλό και το κακό είναι ένα και το αυτό. Γιατί οι γιατροί, λέει ο Ηράκλειτος, που κόβουν και καίνε και με κάθε τρόπο βασανίζουν τους αρρώστους, τους ζητούν, ενώ δεν το αξίζουν, κι αμοιβή ενώ η θεραπεία έχει τις ίδιες επιπτώσεις που έχουν και οι αρρώστιες

 

  

ΤΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ

 

Ποταμοίς τοις αυτοίς εμβαίνομεν τε και ουκ εμβαίνομεν, είμέν τε και ουκ είμεν	Στα ίδια ποτάμια και μπαίνουμε και δεν μπαίνουμε, και είμαστε και δεν είμαστε
Ποταμώ γαρ ουκ εστιν εμβήναι δις τω αυτώ, καθ’Ηράκλειτον, ουδέ θνητής ουσίας δις άψασθαι κατά έξιν (της αυτής).  αλλ’οξύτητι και τάχει μεταβολής σκίδνησι και πάλιν συνάγει (μάλλον δε ουδέ πάλιν ουδ’ύστερον, αλλ’άμα συνίσταται και απολείπει) και πρόσεισι και άπεισι	Δεν μπορούμε να μπούμε δυο φορές στο ίδιο ποτάμι, κατά τον Ηράκλειτο, ούτε ν’αγγίξουμε δυο φορές μια ουσία θνητή, γιατί σκορπίζεται και πάλι μαζεύεται, με την οξύτητα και την ταχύτητα της μεταβολής (και μάλιστα όχι πάλι, ούτε αργότερα, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζεται και χάνεται) και πλησιάζει και απομακρύνεται
Ψυχήσιν θάνατος ύδωρ γενέσθαι, ύδατι δε θάνατος γην γενέσθαι, εκ γης δε ύδωρ γίνεται, εξ ύδατος δε ψυχή	Για τις ψυχές θάνατος είναι να γίνουν νερό, για το νερό θάνατος να γίνει γη, από τη γη γίνεται νερό κι απ’το νερό ψυχή
Ξυνόν γαρ αρχή και πέρας επί κύκλου περιφερείας	Στην περιφέρεια του κύκλου η αρχή και το τέλος συμπίπτουν
Αιών παις εστι παίζων, πεσσεύων. παιδός η βασιληίη	Ο αιώνας είναι ένα παιδί που παίζει, ρίχνοντας ζάρια. ενός παιδιού η βασιλεία

  

Η ΦΩΤΙΑ

 

Λήσεται μεν γαρ ίσως το αισθητόν φως τις, το δε νοητόν αδύνατόν εστιν, ή ως φησιν Ηράκλειτος το μη δυνόν ποτε πως αν τις λάθοι;	Θα ξεφύγει ίσως κανείς από το αισθητό φως αλλά είναι αδύνατο να ξεφύγει από το νοητό. Ή όπως λέει ο Ηράκλειτος πώς κανείς να ξεφύγει απ’αυτό που δεν δύει ποτέ;
Κόσμον τόνδε, τον αυτόν απάντων, ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησεν, αλλ’ήν αεί και έστιν και έσται πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα	Αυτόν εδώ τον κόσμο, τον ίδιο για όλους, ούτε κανείς θεός, ούτε άνθρωπος τον έπλασε, αλλά ήταν από πάντα και θα είναι αιώνια ζωντανή φωτιά, που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο

  

 

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

 

Πιθήκων ο κάλλιστος αισχρός ανθρώπων γένει συμβάλλειν	Ο ωραιότερος πίθηκος είναι άσχημος όταν συγκρίνεται με το γένος των ανθρώπων
Ανθρώπων ο σοφώτατος προς θεόν πίθηκος φανείται και σοφία και κάλλει και τοις άλλοις πάσιν	Ο σοφότερος άνθρωπος, όταν συγκρίνεται με το θεό, φαίνεται πίθηκος και στη σοφία και στην ομορφιά και σ’όλα τα’άλλα
Ανθρώπους μένει αποθανόντας άσσα ουκ έλπονται ουδέ, δοκέουσιν	Πράγματα που δεν ελπίζουν ούτε φαντάζονται περιμένουν τους ανθρώπους μετά το θάνατό τους
[Ο Ηράκλειτος φησι] τοις εγρηγορόσιν έναν και κοινόν κόσμον είναι των δε κοιμωμένων έκαστον εις ίδιον αποστρέφεσθαι	Για τους ξύπνιους ένας και κοινός κόσμος υπάρχει, αλλά κάθε κοιμισμένος ξαναγυρνά στον δικό του ιδιαίτερο κόσμο

 

 

Η ΦΥΣΗ

Φύσις κρύπτεσθαι φιλεί	Η φύση αγαπά να κρύβεται
Ήλιος γαρ ουχ υπερβήσεται μέτρα. Ει δε μη Ερινύες μιν Δίκης επίκουροι εξευρήσουσιν	Γιατί ο ήλιος δεν μπορεί να υπερβεί τα όριά του, αλλιώς θα τον βρουν οι Ερινύες που βοηθούν τη δικαιοσύνη

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΗΘΙΚΗ

 

Εδιζησάμην εμεωυτόν	Αναζήτησα τον εαυτό μου
Όσων όψις ακοή μάθησις, ταύτα εγώ προτιμέω	Όσα μπορώ να δω, να ακούσω και να μάθω, αυτά είναι που προτιμώ
Εις εμοί μύριοι, εάν άριστος ή	Ένας άνθρωπος για μένα αξίζει όσο μύριοι όταν είναι άριστος

 

  

«Μη βιάζεσθε ξεφυλλίζοντας το βιβλίο του Ηρακλείτου του Εφεσίου. Ο δρόμος είναι δύσκολος, τα σκότη μια αδιαπέραστη σκοτεινότητα, τον περιβάλλουν^. όμως αν κάποιος μυημένος σας οδηγεί, θα γίνει πιο φωτεινός και από τον ήλιο»

Επίγραμμα για τον Ηράκλειτο

που αναφέρει ο Διογένης Λαέρτιος

 * * *

Το Ελληνικό Θεώρημα

Από την ενεργητική οδό της μύησης

στην

διά της πίστεως δικαίωση

"Διότι, επειδή εν τη σοφία του Θεού ο κόσμος δεν εγνώρισε τον Θεόν διά της σοφίας, ηυδόκησεν ο Θεός δια της μωρίας του κηρύγματος να σώση τους πιστεύοντας.

Επειδή, και οι Ιουδαίοι σημείον αιτούσι, και οι Ελληνες σοφίαν ζητούσιν.ημείς δε κηρύττομεν Χριστόν εσταυρωμένον, εις μεν τους Ιουδαίους σκάνδαλον, εις δε τους Ελληνας μωρίαν."

(Α΄ Κορ. 1,21-23)

Στις στιγμEς της έντασης, συνHθως είμαστε απόλυτοι, αφοριστικοί και ξεροκέφαλα κοντόθωροι. Δεν είμαστε τυχαία έτσι. Αισθανόμαστε ηδονή, ευεξία και πλήρωση και, ας μην γελιόμαστε, είναι όμορφο να αισθανόμαστε εσωτερικά πλήρεις. Ακόμη κι αν αργότερα, την επόμενη ημέρα, την επόμενη εβδομάδα ή τον επόμενο χρόνο έχουμε αναθεωρήσει κατά μεγάλο ποσοστό όλα εκείνα που μάς έδωσαν τούτα τα συναισθήματα. Μπορεί να τα έχουμε αναθεωρήσει, αλλά αμφιβάλλω αν τα έχουμε απωθήσει κιόλας, κάτι που είναι, φυσικά, εντελώς διάφορο.

Μιας τάξης ζήτημα είναι το να αναγνωρίσεις πως στην δυναμική της μάχης κι αν δεν είσαι δυνατός, αισθάνεσαι δυνατός.

Άλλης τάξης ζήτημα είναι να αναγνωρίσεις ποιοι είναι οι αντίπαλοι, ή οι εχθροί και γιατί θέλεις να τους εκμηδενίσεις.

Στις στιγμές της απουσίας της έντασης -και όχι στις αντίστοιχες της ηρεμίας ή της εσωτερικής σιγής, που είναι διαφορετικής κατάστασης πραγματικότητες- αισθάνεσαι διαλλακτικός, επαφικός, επικοινωνιακός, έχεις σφαιρικότερη αίσθηση του δικαίου και πιστεύεις πως, τελικά, ακόμα και θέσεις που μάχονται η μια την άλλη λυσσαλέα, μπορούν να συγκλίνουν ακόμη και να συμπλεύσουν και να εκφορτιστεί περίσσεια ενέργειας που σε αναστατώνει.

Και κάπως έτσι θα πρέπει να είσαι όταν καταπιάνεσαι με τομείς κυκλώπειους όπως είναι η λατρεία των Ελλήνων και θέλεις να εισέλθεις σε χώρες απέραντες όπως είναι η Ελληνική Γραμματεία και παράδοση. Ήρεμος, διαλλακτικός και ευρύνους. Όμως τώρα, θέλω να επιχειρήσω να ξεκινήσω αντίστροφα. Από το σήμερα προς το χθες. Και ίσως έτσι αποκτήσω κάποιες σταθερές απαραίτητες και ορόσημα αναγκαία για να μην χαθώ στις απέραντες χώρες των Ελλήνων.

Εάν ο Χριστιανισμός είναι επανάσταση όχι μονάχα στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος οργανώνει την καθημερινή του ζωή και διαμορφώνει συμπεριφορές και πράξεις αλλά κυρίως στο πως έρχεται σε επαφή με το θείο -το Θεό- και διαλέγεται μαζί Του, μπορεί να προκύψει ίσως και από μια απλή φράση του Παύλου:

"ότι εάν ομολογήσης διά του στόματός σου τον Κύριον Ιησούν, και πιστεύσεις εν τη καρδία σου ότι ο Θεός ανέστησεν αυτόν εκ νεκρών, θέλεις σωθή"

(Ρωμ. 10,9)

Ναι, νομίζω πως και μόνο αυτή

η απλή φράση να είχε διασωθεί από τις πολλές επιστολές του Αποστόλου των Εθνών, θα αρκούσε για να θεμελιώσει μια πνευματική επανάσταση.

Είναι μια ρήση, μια διατύπωση, ένας αφορισμός, μια θεώρηση που δεν έχει το προηγούμενό της στην ιστορία του ανθρώπινου πνεύματος, των θρησκειών, των γνωστών λατρειών και δοξασιών απανταχού της υφηλίου.

Είναι ένας άξονας από τους αμετακίνητους στην δογματική της θρησκείας του Ναζωραίου, είναι ακρογωνιαίος λίθος, σημείο αναφοράς, η πεμπτουσία της χριστιανικής θεολογίας.

Ομολογείς ότι πιστεύεις στον Εσταυρωμένο και σώζεσαι.

Διά της πίστεώς σου, δικαιώνεσαι, σώζεσαι.

Προϋπόθεση της σωτηρίας, απλά και μόνον η πίστη.

Είναι μια από τις σπουδαιότερες επαναστάσεις του ανθρωπίνου πνεύματος. Οι Έλληνες δεν απετόλμησαν να διατυπώσουν μια τέτοια θεώρηση, νομίζω πως δεν θα πρέπει να πέρασε ποτέ από το νου τους.

Ο Παύλος όμως δογματίζει λυτρωτικά, απλά και μιμείται τον Κύριο.

Γιατί, ποιος είναι ο μοναδικός άνθρωπος για τον οποίο είμαστε απολύτως σίγουροι πως βρίσκεται στον Παράδεισο;

Κάποιος από τους μαθητές και Αποστόλους που όργωσαν όλο τον τότε γνωστό κόσμο κηρύττοντας τον Λόγο και βρίσκοντας μαρτυρικό θάνατο; Όχι.

Κάποιος άγιος ή Πατέρας της Εκκλησίας που αφιέρωσε τη ζωή του στην άσκηση, την προσευχή, την αγία ζωή; Όχι.

Ο άνθρωπος αυτός ήταν ένας κοινός ληστής, ένας καταδικασμένος στην χειρότερο και ατιμωτικότερο θάνατο. Ένας άνθρωπος που η ζωή του ήταν γεμάτη αμαρτίες, αδικίες και κανένα έργο χριστιανικό. Κι όμως, ο ληστής αυτός, έχει την διαβεβαίωση του Θεανθρώπου[1] ότι θα είναι μαζί του στον Παράδεισο!!!

Ο Παύλος μιμείται τον Ιησού στον σταυρό και κηρύττει: Πίστεψε και θα σωθείς. Ομολόγησε την πίστη σου και θα σωθείς.

Η μεγαλύτερη, ως τότε, επανάσταση στην ανθρώπινη σκέψη, στον ανθρώπινο λογισμό, στο σύμπαν των έλλογων όντων. Και δεν διστάζει να το επαναλάβει προς εμπέδωσιν.

"Διότι, πας όστις επικαλεσθεί το όνομα του Κυρίου, θέλει σωθή"

(Ρωμ. 10,13)

Μπροστά σ'αυτό το επιχείρημα του Παύλου, ο Ελληνορωμαϊκός κόσμος, ένα άρτια δομημένο σύμπαν χιλιετηρίδων, καταρρέει και αποστυντίθεται!

Τι να αντιτάξεις σε μια τόσο απλή, τόσο σαφή, τόσο "βολική" θεώρηση;

Πως να μιλήσεις για κοσμολογία, αστρονομία, φυσική, τέχνη, ιατρική, μουσική, ηθική και 'σεπτά μυστήρια' όταν μέσα σε δυο φράσεις όλα αυτά γίνονται περιττά, αχρείαστα και, εν τέλει, αποπροσανατολιστικά;

Παρά την εμφανή απογοήτευσή μου, θα αποτολμήσω να διερευνήσω τι εννοούσαν οι Έλληνες με την λέξη μύηση για να διακριβώσω και τις -ελάχιστες πάντως- πιθανότητές μου να απορρίψω τον "λακωνικό" Παύλο και να εμμείνω στην στέρεη πεποίθησή μου πως το οικοδόμημα των Ελλήνων ήταν υπερτελές και ουδεμίαν ανάγκη είχε από συμπληρώσεις, νοθεύσεις ή επαναστάσεις.

Ας πάρουμε βαθιά ανάσα λοιπόν.

Μύηση λοιπόν σημαίνει είσοδος, εισδοχή (λατ. ρίζα initium εκ του οποίου το initiation). Άρα, μυημένος είναι εκείνος που έχει εισέλθει. Που όμως; Και γιατί; Λοιπόν, οι πρόγονοί μας, όπως και όλοι οι αρχαίοι πολιτισμοί- "προχριστιανικούς" τους λένε μερικοί- είχαν κάποιες... ιδιορρυθμίες, κάποιες αποκλίσεις από την 'ορθόδοξη' συμπεριφορά στα μεγάλα συστήματα Γνώσης και Αληθείας που κατά εποχές και τόπους ίδρυσαν και απεκλήθησαν 'Μυστήρια'. Δεν δέχονταν και δεν ανέχονταν τους ράθυμους, τους οκνηρούς, κοινώς, τους τεμπέληδες. Ήταν μια 'διαστροφή' τους, ας πούμε από την οποία όμως δεν μετακινήθηκαν ποτέ. Όσοι ήταν διψασμένοι για να μάθουν έπρεπε πρώτα να 'πάθουν' και σε αυτό, επίσης, είχαν μια... στενοκέφαλη επιμονή. Τα μεγάλα και διάσημα 'Πανεπιστήμια' της αρχαιότητας δεν κρατούσαν μαθητευόμενους ανεπαρκείς ή απρόθυμους και δεν συγχωρούσαν την αμέλεια, την κουτοπονηριά και την φυγοπονία. Αντιθέτως, είχαν επινοήσει -ή κληρονομήσει- πολύπλοκα και επίπονα συστήματα βαθμιδωτής ανέλιξης του επιπέδου των μαθητών τους, δια των οποίων οικοδομούσαν προσωπικότητες και οντότητες υψηλότατης στάθμης. Δέχονταν σχεδόν τους πάντες όμως ελάχιστοι 'αποφοιτούσαν', οι αληθινά άριστοι. Με αυτή την έννοια, οι αρχαίοι, Αιγύπτιοι, Έλληνες κ.α., ήταν πραγματικοί οπαδοί της αριστο-κρατίας.

Ξέρουμε πως ένας από τους αυστηρότερους διδασκάλους της αρχαιότητας ήταν ο Πυθαγόρας, ο οποίος έθετε σε πολλαπλές και κοπιώδεις δοκιμασίες τον οιονδήποτε ήθελε να γίνει μέλος του κοινοβίου του. Και όταν ακόμη τον έκανε δεκτό ως Ακροατή, του επέβαλλε την -εξωφρενική για τις ημέρες μας- δοκιμασία της πενταετούς σιωπής, στην διάρκεια της οποίας, το δόκιμο μέλος ήταν παρόν στις συνεδρίες των αδελφών, χωρίς να μπορεί να παρέμβει, να διατυπώσει άποψη, να διαφωνήσει. Αλλά και όλους τους μαθητές του, σε όλες τις βαθμίδες έλεγχε καθημερινά και επίμονα για το αν έχουν αποκτήσει ευχέρεια στη μάθηση και στην απομνημόνευση[2], εάν έχουν αποκτήσει ταχύτητα στην παρακολούθηση των μαθημάτων[3], και ενέκρινε τους πραγματικά ικανούς να παραλάβουν την σοφία του και τότε επιχειρούσε να τους μυήσει στην επιστήμη του[4].

Για τους Έλληνες, ο δρόμος προς την 'θέωση' ξεκινά από τον άνθρωπο, από τον εσωτερικό άνθρωπο, τον πνευματικό άνθρωπο. Πριν μιλήσουν για τους θεούς, το θείο και πως να έρθεις σε επαφή με αυτό, ενδιαφέρονταν να οικοδομήσουν έναν πλήρη, άρτιο και ευτυχή άνθρωπο. Η πορεία λοιπόν ήταν από κάτω προς τα άνω. Γι'αυτό και ήταν υπέρμαχοι της λεγόμενης 'ενεργητικής οδού'. Μιας οδού που απαιτούσε δουλειά, μόχθο και συνεχή προσπάθεια από τον μαθητευόμενο. Μιας οδού που ήταν σπαρμένη με αγκάθια και γεμάτη εμπόδια και παγίδες.

Στο ελληνικό στερέωμα, δεν υπάρχει 'εκ των άνω' σωτηρία, η πορεία είναι μοναχική, σκληρή και απαιτητική.

Στο ελληνικό σύμπαν δεν περιμένεις κανέναν να σε σώσει 'κατά την πίστη σου' αλλά ξέρεις πολύ καλά ότι θα θερίσεις ό,τι εσύ έσπειρες.

Μονάχα μια είναι η οδός του ελληνικού κόσμου. Η ενεργητική.

Η Μύηση είναι η κατεξοχήν έκφραση της ενεργητικής οδού.

Όμως, ο Παύλος, είχε διαφορετική άποψη.

Οι χριστιανοί Πατέρες, είχαν διαφορετική άποψη.

Οι περισπούδαστοι Σχολαστικοί θεολόγοι είχαν διαφορετική άποψη.

Στο χριστιανικό κόσμο, η πορεία είναι εκ των άνω προς τα κάτω. Για τον χριστιανό, το σημαντικό δεν είναι να θέλει εκείνος να πλησιάσει το θεό αλλά να πλησιάσει ο Θεός εκείνον.

"...ουχί ότι ημείς ηγαπήσαμεν τον Θεόν, αλλ'ότι αυτός ηγάπησεν ημάς και απέστειλε τον Υιόν αυτού ιλασμόν περί των αμαρτιών ημών"

(ΑΊωάν. 4,10)

Ο χριστιανός γνωρίζει καλά πως ό,τι κι αν εκείνος πράξει στη ζωή του, όσο καλός και συνετός και δίκαιος και αν είναι, δεν έχει εξασφαλίσει την σωτηρία του. Είναι ένα παράδοξο που ανήκει, φυσικά στην περίφημη υπέρλογη και μυστηριακή και ανεξιχνίαστη θέληση και σοφία του Πατέρα. Το σχήμα 'πράττω καλώς -> οδεύω στον Παράδεισο', δεν λειτουργεί. Όπως επίσης δεν λειτουργεί και το αντίστροφο: 'πράττω κακώς -> οδεύω στην Κόλαση'. Ο ελληνικός κόσμος, ο κόσμος του Ορθού Λόγου και του αυθυπεύθυνου του ανθρώπου πάει περίπατο. Όποιον θέλει ο Κύριος εκείνον και σώζει, κάτι, που όπως λένε και οι εγκυρότεροι θεολόγοι, θα πρέπει εμείς οι άνθρωποι, να δεχθούμε ταπεινά, ως δούλοι του Θεού και να το... καταπιούμε αφού, έτσι ή αλλιώς, λόγος δεν μάς πέφτει. Εκείνος που δημιούργησε τους γαλαξίες και τα σύμπαντα, δεν θα δώσει αναφορά σε ένα μυρμήγκι για την συνθλιβή ή την σωτηρία του.

Τι θα μπορούσε να προσθέσει κανείς στην εξ'αποκαλύψεως και άρα πέρα από κάθε έλεγχο και αντιγνωμία αυτή απόλυτη θέση;…

---

[1]"Αληθώς σοι λέγω, σήμερον θέλεις είσθαι μετ'εμού εν τω παραδείσω" (Κατά Λουκά, 23-43)

[2]"περί ευμαθείας και μνήμης εσκόπει" (Ιαμβλιχου, Περί του Πυθαγορικού Βίου)

[3]"ει δύνανται ταχέως και σαφώς παρακολουθείν τοις λεγομένοις", (Ως άνω)

[4]"τους τε αρμόζοντας τοις αγαθοίς της παρ'εαυτώ σοφίας ενέκρινε και ούτως επί τας επιστήμας ανάγειν επειράτο" (Ως άνω)